Thế chấp(Mortgage) là một thuật ngữ dường như rất quen thuộc đối với bất kỳ ai hoạt động kinh doanh, mua bán, và kể cả đầu tư trên thị trường. Thế chấp chính là một hành đồng nhằm xác lập mối quan hệ giữa các chủ thể tín dụng nhằm để đảm bảo tín an toàn cho một khoản vay nào đó. Ngoài việc thể hiện sự liên quan của các chủ thể trong vay vốn, Mortgage còn có những đặc điểm nào trong nền kinh tế nói chung?
1. Mortgage là gì
Mortgage là thuật ngữ tiếng Anh chỉ khoản vay có tài sản thế chấp, phổ biến nhất là vay mua nhà, trong đó chính căn nhà hoặc bất động sản được dùng làm tài sản bảo đảm. Ở Việt Nam, khái niệm tương ứng là thế chấp tài sản: bên vay dùng tài sản thuộc quyền sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ, nhưng không giao tài sản đó cho bên cho vay mà vẫn giữ và sử dụng.

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, thế chấp là một trong các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Ví dụ, bạn vay ngân hàng 1,5 tỷ đồng để mua căn hộ giá 2,5 tỷ đồng, thế chấp chính căn hộ đó. Bạn vẫn ở trong căn hộ, còn ngân hàng giữ giấy chứng nhận quyền sở hữu và được đăng ký là bên nhận thế chấp.
Thế chấp giúp bên cho vay giảm rủi ro: nếu bên vay không trả được nợ, bên cho vay có quyền xử lý tài sản thế chấp theo thỏa thuận và quy định pháp luật, như bán đấu giá, để thu hồi khoản vay. Nhờ có tài sản bảo đảm, lãi suất vay thế chấp thường thấp hơn vay tín chấp và thời hạn vay có thể dài đến 20, 25 năm.
2. Đặc điểm của các loại hình Mortgage
Thế chấp tài sản có một số đặc điểm và quy định mà cả hai bên cần tuân thủ:
Đầu tiên, bên thế chấp không phải chuyển giao tài sản cho bên nhận thế chấp. Thường bên cho vay chỉ giữ bản gốc giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, như sổ đỏ, cà vẹt xe.
Thứ hai, bên thế chấp vẫn được khai thác, sử dụng tài sản trong thời gian thế chấp, nhưng không được bán, tặng cho, hay thế chấp lại cho người khác trái với thỏa thuận khi chưa có sự đồng ý của bên nhận thế chấp. Bên nhận thế chấp không có quyền sử dụng tài sản.
Thứ ba, tài sản thế chấp phổ biến nhất là bất động sản như nhà ở, quyền sử dụng đất, ngoài ra có thể là ô tô, máy móc, hàng hóa, giấy tờ có giá như sổ tiết kiệm, cổ phiếu.
Thứ tư, tài sản hình thành trong tương lai, như căn hộ đang xây dựng mua của chủ đầu tư, cũng có thể được thế chấp.
Thứ năm, việc thế chấp phải tuân thủ quy định của Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai, Luật Nhà ở và các quy định về đăng ký biện pháp bảo đảm. Thế chấp quyền sử dụng đất, nhà ở phải được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền để có giá trị đối kháng với người thứ ba.
Cuối cùng, tài sản thế chấp thường do bên thế chấp giữ. Các bên cũng có thể thỏa thuận giao cho người thứ ba giữ, khi đó cần ghi rõ trong hợp đồng.
3. Có những loại tài sản Mortgage nào?
3.1 Mortgage theo nội dung

Trong hệ thống pháp luật Anh và một số nước, người ta phân biệt hai loại thế chấp theo nội dung pháp lý.
Mortgage pháp lý (legal mortgage):
Bên vay chuyển một phần quyền pháp lý đối với tài sản cho bên cho vay, và chỉ lấy lại đầy đủ quyền khi trả hết nợ.
Nhờ tính pháp lý mạnh của hình thức này, bên cho vay có quyền xử lý tài sản khi bên vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ theo đúng điều khoản đã thỏa thuận, quy trình xử lý thường thuận lợi hơn.
Bên cho vay được ưu tiên thu hồi nợ từ số tiền bán tài sản trước các chủ nợ không có bảo đảm.
Đổi lại, thủ tục lập và đăng ký loại thế chấp này phức tạp hơn, cần hợp đồng và văn bản đăng ký đầy đủ.
Thế chấp công bằng
Đây là cách dịch của equitable mortgage: bên cho vay không có quyền pháp lý chính thức đối với tài sản, mà thường chỉ giữ giấy tờ chứng minh quyền sở hữu.
Khi bên vay mất khả năng trả nợ, bên cho vay thường phải yêu cầu tòa án can thiệp mới xử lý được tài sản.
Thủ tục lập loại thế chấp này đơn giản và ít tốn chi phí hơn.
Tuy nhiên, khi xử lý tài sản, bên cho vay có thể phải cạnh tranh với các chủ nợ khác có quyền lợi trên cùng tài sản.
Vì vậy hình thức này rủi ro hơn cho bên cho vay. Pháp luật Việt Nam không phân loại theo cách này, mà quy định chung về thế chấp và yêu cầu đăng ký để xác lập thứ tự ưu tiên thanh toán.
3.2 Mortgage dựa vào số lần
Theo số lần dùng một tài sản để bảo đảm, có thể chia thành hai trường hợp:
Thế chấp lần một: tài sản lần đầu được dùng để bảo đảm cho một khoản vay.
Thế chấp lần hai: bên vay dùng phần giá trị tài sản còn dư so với khoản vay đầu để bảo đảm thêm cho khoản vay khác. Theo Bộ luật Dân sự, một tài sản có thể bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ nếu giá trị đủ lớn, và thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các bên nhận bảo đảm thường xác định theo thứ tự đăng ký. Ở Mỹ, khoản vay thế chấp lần hai (second mortgage) thường có lãi suất cao hơn vì chủ nợ được thanh toán sau.
3.3 Mortgage dựa vào tính chất

Dựa vào phạm vi tài sản được thế chấp, có thế chấp một phần và thế chấp toàn bộ:
Thế chấp một phần: chỉ một phần tài sản được dùng làm bảo đảm, ví dụ thế chấp ngôi nhà nhưng không kèm các tài sản gắn liền phát sinh sau, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
Thế chấp toàn bộ: toàn bộ tài sản cùng các vật phụ, tài sản gắn liền đều thuộc phạm vi thế chấp. Theo Bộ luật Dân sự, khi thế chấp toàn bộ bất động sản có vật phụ thì vật phụ cũng thuộc tài sản thế chấp, trừ khi có thỏa thuận khác.
3.4 Mortgage dựa vào cơ sở nguồn gốc
Dựa vào nguồn gốc hình thành tài sản thế chấp so với khoản vay, có thể chia thành thế chấp gián tiếp và trực tiếp:
Thế chấp gián tiếp: tài sản đã có sẵn từ trước, không hình thành từ khoản vay đang được bảo đảm, ví dụ thế chấp căn nhà đang ở để vay vốn kinh doanh.
Thế chấp trực tiếp: tài sản được hình thành chính từ khoản vay, ví dụ vay mua nhà, mua ô tô rồi thế chấp chính căn nhà, chiếc xe đó. Đây là hình thức phổ biến nhất khi vay mua nhà trả góp. Mình thấy trước khi ký hợp đồng thế chấp, bạn nên đọc kỹ điều khoản xử lý tài sản, phí trả nợ trước hạn và cách tính lãi sau thời gian ưu đãi.
Xem thêm: Tài sản của doanh nghiệp là gì và cách phân loại tài sản
Xem thêm: Đầu tư lướt sóng ngành bất động sản – Cơ hội hay thách thức?
4. Tổng kết
Đây là toàn bộ những kiến thức về Mortgage hay quá trình diễn ra thế chấp để vay vốn. Để không bị nhầm lẫn và xảy ra những tình huống rắc rối đặc biệt là liên quan đến những loại tài sản có giá trị lớn. Trong quá trình diễn ra Mortgage bản thân người cho vay và cả người đi vay cần phải hiểu rõ những quy định để quá trình vay vốn diễn ra được minh bạch. Việc xác định đúng và hiểu rõ những hình thức vay vốn sẽ giúp bạn thực hiện thế chấp(Mortgage) một cách phù hợp với nhu cầu của chính bản thân. Ngoài ra, hiểu rõ về Mortgage sẽ giúp đảm bảo những quyền lợi của chính bản thân cũng như trách nghiệm của người đi vay đối với tổ chức tín dụng.










