Trang chủ Kiến Thức Chung Kiến Thức Tài Chính Thuế tối thiểu toàn cầu là gì và tầm quan trọng thế...

Thuế tối thiểu toàn cầu là gì và tầm quan trọng thế nào?

Các nhà lãnh đạo trên khắp thế giới đang nhanh chóng hoàn tất thỏa thuận về mức thuế tối thiểu toàn cầu vào năm 2021, dựa trên đề xuất “Trụ cột thứ hai” từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Vậy thuế tối thiểu này là gì, có tác động như thế nào?

1. Thuế tối thiểu toàn cầu là gì?

Thuế tối thiểu toàn cầu là cơ chế bảo đảm các tập đoàn đa quốc gia lớn phải chịu mức thuế thu nhập doanh nghiệp thực tế tối thiểu 15% tại mỗi quốc gia nơi họ có lợi nhuận. Nếu ở một nước nào đó tập đoàn chỉ chịu thuế thực tế thấp hơn 15%, phần chênh lệch sẽ bị thu bổ sung, hoặc tại chính nước đó, hoặc tại nước đặt công ty mẹ.

Cơ chế này thuộc khuôn khổ chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận do OECD và nhóm G20 dẫn dắt. Ngày 1/7/2021, 130 quốc gia và vùng lãnh thổ đồng ý về nguyên tắc, đến ngày 8/10/2021 thỏa thuận được hoàn tất với 136 thành viên. Mục tiêu là các tập đoàn đa quốc gia nộp thuế tại nơi thực sự hoạt động và tạo ra lợi nhuận, đồng thời chấm dứt cuộc đua hạ thuế giữa các nước để giành vốn đầu tư.

Thuế tối thiểu toàn cầu là gì?
Thuế tối thiểu toàn cầu là gì?

2. Hai trụ cột

Thỏa thuận gồm hai trụ cột giải quyết hai vấn đề khác nhau. Trụ cột một phân chia lại quyền đánh thuế đối với lợi nhuận của các tập đoàn lớn nhất, nhất là doanh nghiệp số, cho các nước nơi có khách hàng. Trụ cột hai đặt mức sàn thuế thu nhập doanh nghiệp 15%, chính là thuế tối thiểu toàn cầu.

2.1. Trụ cột đầu tiên

Các tập đoàn công nghệ có thể bán dịch vụ cho người dùng ở một nước mà không cần đặt văn phòng hay nhà máy ở đó. Theo luật thuế truyền thống, nước không có cơ sở thường trú của doanh nghiệp thì khó đánh thuế lợi nhuận, dù doanh nghiệp thu rất nhiều tiền từ người dùng nước đó.

Trụ cột một đề xuất áp dụng cho tập đoàn có doanh thu toàn cầu trên 20 tỷ EUR và tỷ suất lợi nhuận trên 10%. Khoảng 25% phần lợi nhuận vượt mức 10% sẽ được phân bổ lại cho các nước thị trường theo doanh thu. Trong lúc chờ đợi, nhiều nước đã tự đặt ra thuế dịch vụ số, như thuế 3% của Pháp mà báo chí hay gọi là thuế GAFA, thuế 2% của Anh, khoản thu cân bằng của Ấn Độ. Đến nay trụ cột một vẫn chưa có hiệu lực vì công ước đa phương chưa đủ các nước lớn phê chuẩn.

2.2. Trụ cột hai: Thuế tối thiểu toàn cầu

Trụ cột hai, còn gọi là quy tắc GloBE, áp dụng cho tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất 2 trên 4 năm gần nhất. Thuế suất thực tế được tính riêng cho từng quốc gia. Nếu thấp hơn 15%, phần thuế bổ sung được thu qua các quy tắc chính sau:

  • Thuế tối thiểu bổ sung nội địa đạt chuẩn, cho phép chính nước nhận đầu tư thu phần chênh lệch trước.
  • Quy tắc tổng hợp thu nhập chịu thuế, cho phép nước đặt công ty mẹ thu phần chênh lệch nếu nước nhận đầu tư không thu.
  • Quy tắc thu nhập chịu thuế tối thiểu, là quy tắc dự phòng để các nước khác trong tập đoàn thu khi hai quy tắc trên chưa áp dụng.
Trụ cột hai: Thuế tối thiểu toàn cầu
Trụ cột hai: Thuế tối thiểu toàn cầu

Lợi nhuận tính thuế bổ sung được trừ đi một phần gắn với hoạt động thực chất, tính theo chi phí lương và tài sản hữu hình, nên doanh nghiệp có nhà máy, lao động thật sẽ bị ảnh hưởng ít hơn doanh nghiệp chỉ đặt công ty vỏ bọc. Những nơi được gọi là thiên đường thuế, với thuế suất 0% hoặc rất thấp, bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Ireland, nổi tiếng với thuế suất 12,5%, đã nâng lên 15% cho các tập đoàn thuộc diện áp dụng. Liên minh châu Âu áp dụng từ ngày 1/1/2024. Theo ước tính ban đầu của OECD, quy tắc này có thể mang lại thêm khoảng 150 tỷ USD tiền thuế mỗi năm trên toàn cầu.

2.3. Việt Nam áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu

Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 107/2023/QH15 về áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu, có hiệu lực từ ngày 1/1/2024. Việt Nam áp dụng cả thuế tối thiểu bổ sung nội địa và quy tắc tổng hợp thu nhập chịu thuế, chi tiết được hướng dẫn tại Nghị định 236/2025/NĐ-CP. Nhờ vậy, khi một doanh nghiệp FDI ở Việt Nam đang hưởng ưu đãi và chịu thuế thực tế dưới 15%, phần thuế bổ sung được nộp vào ngân sách Việt Nam thay vì chảy về nước của công ty mẹ.

Vì nhiều ưu đãi thuế để thu hút đầu tư mất tác dụng với các tập đoàn lớn, Chính phủ đã lập Quỹ Hỗ trợ đầu tư theo Nghị định 182/2024/NĐ-CP, dùng một phần nguồn thu từ thuế tối thiểu toàn cầu để hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ cao, nghiên cứu phát triển và đào tạo nhân lực, giúp Việt Nam giữ sức hấp dẫn với nhà đầu tư.

3. Các lập luận được đưa ra ủng hộ Thuế tối thiểu toàn cầu

Thứ nhất, thuế tối thiểu toàn cầu hạn chế việc tập đoàn đa quốc gia chuyển lợi nhuận sang các thiên đường thuế để né thuế ở nơi thực sự kinh doanh. Mỗi năm các nước mất một khoản thu lớn vì hoạt động chuyển lợi nhuận này, trong đó các nước đang phát triển chịu thiệt nhiều do phụ thuộc vào thuế doanh nghiệp.

Thứ hai, ở nhiều nước, thuế doanh nghiệp mà tập đoàn lớn thực nộp thấp hơn nhiều so với thuế thu nhập của người lao động hay doanh nghiệp nhỏ trong nước, tạo cảm giác bất công. Mức sàn chung giúp các doanh nghiệp cạnh tranh công bằng hơn, không phải dựa vào việc ai tối ưu thuế giỏi hơn.

Cuối cùng, một bộ quy tắc chung giúp hạn chế tình trạng mỗi nước tự ban hành thuế dịch vụ số riêng, giảm nguy cơ đánh thuế hai lần và tranh chấp thương mại giữa các nước.

4. Phản đối

Tuy nhiên, thuế tối thiểu toàn cầu cũng gặp nhiều ý kiến phản đối, nhất là từ các nước nhỏ, các nước đang phát triển và một số nhà kinh tế.

Các lập luận được đưa ra phản đối Thuế tối thiểu
Các lập luận được đưa ra phản đối Thuế tối thiểu

Thứ nhất, nhiều người cho rằng đây là sự can thiệp vào chủ quyền thuế của mỗi quốc gia, vì quyết định đánh thuế bao nhiêu vốn là quyền của mỗi nước.

Các nước nhỏ, ít tài nguyên thường dựa vào thuế thấp để thu hút đầu tư. Khi bị buộc phải nâng mức thuế thực tế, họ mất đi một trong những công cụ cạnh tranh quan trọng nhất.

Thứ hai, khi chi phí thuế tăng, doanh nghiệp có thể tìm cách bù lại bằng cách cắt giảm đầu tư, việc làm hoặc tăng giá bán.

Thứ ba, doanh nghiệp không phải người gánh thuế cuối cùng. Thuế doanh nghiệp tăng có thể chuyển sang cổ đông qua lợi nhuận thấp hơn, sang người lao động qua lương, hoặc sang người tiêu dùng qua giá.

Thứ tư, các quy tắc tính thuế bổ sung rất phức tạp, làm tăng chi phí tuân thủ cho cả doanh nghiệp và cơ quan thuế. Việc áp dụng cũng chưa đồng đều. Năm 2025, nhóm G7 đồng ý hướng xử lý riêng để tập đoàn có công ty mẹ tại Mỹ không bị áp dụng một số quy tắc thu bổ sung, cho thấy thỏa thuận vẫn còn điều chỉnh theo lợi ích của các nước lớn.

Thứ năm, có ý kiến lo ngại rằng việc nhắm vào các tập đoàn lớn có thể ảnh hưởng đến động lực tăng trưởng của doanh nghiệp. Mình thấy lo ngại này khó đứng vững với doanh nghiệp nhỏ, vì ngưỡng 750 triệu EUR doanh thu đã loại phần lớn doanh nghiệp ra khỏi phạm vi áp dụng.

Xem thêm: Thuế lợi tức và những kiến thức tổng quan về thuế lợi tức

Xem thêm: Thu nhập ròng là gì, thu nhập thuần là gì và tầm quan trọng

5. Kết

Chỉ mới đây thôi, nhưng khuôn khổ về thuế tối thiểu cũng gây ra nhiều tranh cãi và phần lớn là ủng hộ. Chúng tôi đã đưa ra các thông tin về thuế tối thiểu toàn cầu vừa qua, hi vọng bạn hiểu được tầm quan trọng và ý nghĩa của chúng dưới nhiều góc độ.

Tổng hợp: toptradingforex.com