Hiện nay, việc tiến hành đầu tư của các loại hình doanh nghiệp đối với cổ phiếu cần được tiến hành dựa trên những tính toán để đem lại hiệu quả đầu tư tối ưu? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu về các cách tính lãi cơ bản trên cổ phiếu theo thông tư 200 trong bài viết dưới đây nhé.
Sự ảnh hưởng của lãi suất đối với giá cổ phiếu hiện nay?
Trước khi đi vào cách tính, bạn nên hiểu vì sao nhà đầu tư quan tâm đến lãi cơ bản trên cổ phiếu, hay EPS. Giá cổ phiếu có thể hiểu gần đúng bằng EPS nhân với hệ số P/E mà thị trường chấp nhận trả. EPS phản ánh doanh nghiệp làm ra bao nhiêu lợi nhuận, còn P/E phản ánh thị trường kỳ vọng thế nào, và một trong những yếu tố vĩ mô tác động mạnh nhất đến P/E là lãi suất.
Khi lãi suất tăng, gửi tiết kiệm hay mua trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn, dòng tiền có xu hướng rời cổ phiếu. Lãi suất cao cũng làm tăng chi phí vay của doanh nghiệp, kéo lợi nhuận và EPS đi xuống. Ngoài ra, nhà đầu tư dùng lãi suất làm cơ sở chiết khấu dòng tiền tương lai, lãi suất càng cao thì giá trị hiện tại của lợi nhuận tương lai càng thấp, nên P/E thường bị thu hẹp.
Ngược lại, khi lãi suất giảm, cổ phiếu thường được hưởng lợi cả từ hai phía: chi phí vốn giảm giúp EPS tăng, và nhà đầu tư sẵn sàng trả P/E cao hơn. Đây là lý do mỗi kỳ họp điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước hay Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đều được thị trường chứng khoán theo dõi sát.
Tuy vậy, dự đoán hướng đi của lãi suất không dễ, kể cả với chuyên gia. Mình thấy cách thực tế hơn là theo dõi xu hướng lãi suất để điều chỉnh tỷ trọng cổ phiếu, và ưu tiên doanh nghiệp ít nợ vay, có EPS tăng đều, vì nhóm này chịu tác động ít hơn khi lãi suất đi lên.
Hướng dẫn cách tính lãi cơ bản dựa vào thông tư 200 đối với cổ phiếu
Thông tư 200/2014/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, trong đó chỉ tiêu lãi cơ bản trên cổ phiếu được trình bày ở mã số 70 của báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, còn lãi suy giảm trên cổ phiếu ở mã số 71. Cách tính dựa trên chuẩn mực kế toán Việt Nam số 30 về lãi trên cổ phiếu, áp dụng cho công ty cổ phần, thường tính theo năm và theo quý.
Từ ngày 1/1/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200, nhưng nguyên tắc tính EPS vẫn theo chuẩn mực số 30, nên cách tính dưới đây vẫn dùng được, bạn chỉ cần xem lại mã số chỉ tiêu trên mẫu báo cáo mới.
Bạn có thể lấy sẵn các số liệu cần thiết trên báo cáo tài chính hoặc qua bộ lọc cổ phiếu, sau đó áp dụng cách tính lãi cơ bản trên cổ phiếu theo thông tư 200 với các công thức sau đây:
Công thức số 1
Lãi cơ bản trên cổ phiếu bằng lợi nhuận hoặc lỗ phân bổ cho cổ đông sở hữu cổ phiếu phổ thông, chia cho số lượng bình quân gia quyền của cổ phiếu phổ thông đang lưu hành trong kỳ. Nếu doanh nghiệp lỗ, EPS mang giá trị âm.
Công thức số 2
Lợi nhuận phân bổ cho cổ đông sở hữu cổ phiếu phổ thông bằng lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp, trừ cổ tức của cổ phiếu ưu đãi và các khoản điều chỉnh liên quan đến cổ phiếu ưu đãi. Điểm riêng của Thông tư 200 là doanh nghiệp còn phải trừ số trích quỹ khen thưởng, phúc lợi, vì khoản này không thuộc về cổ đông. Vì vậy EPS trên báo cáo tài chính Việt Nam thường thấp hơn kết quả bạn tự lấy lợi nhuận sau thuế chia cho số cổ phiếu. Với báo cáo lập theo Thông tư 99, bạn nên đọc thuyết minh để biết doanh nghiệp có trừ khoản này hay không.
Số lượng bình quân gia quyền của cổ phiếu phổ thông đang lưu hành bằng số cổ phiếu lưu hành đầu kỳ, cộng số cổ phiếu phát hành thêm nhân với số ngày lưu hành chia cho số ngày trong kỳ, trừ số cổ phiếu mua lại làm cổ phiếu quỹ nhân với số ngày đã mua lại chia cho số ngày trong kỳ. Cổ phiếu thưởng, cổ tức bằng cổ phiếu hay tách cổ phiếu không làm tăng vốn thật nên được điều chỉnh hồi tố như thể đã phát sinh từ đầu kỳ.
Ví dụ, một công ty có lợi nhuận sau thuế 120 tỷ đồng, trích quỹ khen thưởng phúc lợi 10 tỷ đồng, không có cổ phiếu ưu đãi, nên lợi nhuận phân bổ cho cổ đông phổ thông là 110 tỷ đồng. Đầu năm công ty có 10 triệu cổ phiếu lưu hành, ngày 1/7 phát hành thêm 2 triệu cổ phiếu lấy tiền, lưu hành 184 ngày, ngày 1/10 mua lại 500.000 cổ phiếu quỹ, tính 92 ngày. Năm có 365 ngày. Số cổ phiếu bình quân là 10.000.000 + 2.000.000 x 184/365 trừ 500.000 x 92/365, khoảng 10.882.192 cổ phiếu. EPS bằng 110 tỷ chia 10.882.192, khoảng 10.108 đồng.
Xem thêm: Hướng dẫn cách tính giá trị thực của cổ phiếu cơ bản
Xem thêm: Phân tích cơ bản trong định giá cổ phiếu chứng khoán
Lãi cơ bản có ý nghĩa như thế nào đối với cổ phiếu
EPS cho biết mỗi cổ phiếu phổ thông tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận trong kỳ, là cơ sở để tính hệ số P/E, bằng giá cổ phiếu chia cho EPS. Với ví dụ trên, nếu cổ phiếu giao dịch ở giá 101.000 đồng thì P/E khoảng 10 lần, nghĩa là nhà đầu tư đang trả 10 đồng cho mỗi đồng lợi nhuận một năm. So sánh EPS qua nhiều quý, nhiều năm giúp bạn thấy doanh nghiệp có tăng trưởng thật hay không.
Bạn cũng nên lưu ý vài điểm. EPS không phải cổ tức, doanh nghiệp có thể giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư thay vì chia hết. EPS có thể tăng đột biến nhờ khoản lãi bất thường như bán tài sản, nên cần xem lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh chính hay không. Nếu doanh nghiệp có trái phiếu chuyển đổi hoặc quyền chọn cổ phiếu cho nhân viên, hãy xem thêm chỉ tiêu lãi suy giảm trên cổ phiếu ở mã số 71, vì đây là mức EPS khi các công cụ đó chuyển thành cổ phiếu.
Như vậy, bài viết trên đã cung cấp các thông tin về cách tính lãi cơ bản trên cổ phiếu theo thông tư 200 cũng như là ý nghĩa mà các nhà đầu tư nên nắm rõ về giá trị EPS. Hy vọng những chia sẻ trên sẽ mang lại sự hữu ích đối với các quyết định đầu tư của mình trong tương lai nhé.
