Hoán đổi tiền tệ là một loại giao dịch khá phổ biến được sử dụng để thỏa thuận cho quá trình trao đổi giá trị gốc của một khoản vay để lấy một đơn vị tiền tệ khác trong đó có cả yếu tố lãi suất của đơn vị tiền tệ đó đối với thị trường mà nó hoạt động. Để diễn ra quá trình trao đổi này cần phải có 2 loại tiền tệ khác nhau hoặc có thể nhiều hơn 2 loại tiền tệ. Hãy cùng tìm hiểu về tỷ giá hoán đổi và đặc điểm của hình thức hoán đổi này.
Hoán đổi tiền tệ là gì?
Hoán đổi tiền tệ chéo (cross currency swap), thường gọi tắt là hoán đổi tiền tệ, là hợp đồng trong đó hai bên trao đổi một khoản tiền gốc bằng hai đồng tiền khác nhau, trả lãi cho nhau theo từng kỳ bằng đồng tiền mình nhận, rồi đến hạn đổi lại khoản gốc theo đúng tỷ giá đã thỏa thuận lúc đầu.
Ví dụ một doanh nghiệp Việt Nam vay 1 triệu USD lãi suất thả nổi, nhưng doanh thu bằng tiền đồng và lo USD tăng giá. Doanh nghiệp ký hợp đồng hoán đổi với ngân hàng: hôm nay đổi 1 triệu USD lấy 26,1 tỷ đồng theo tỷ giá 26.100, mỗi kỳ trả lãi cố định bằng tiền đồng cho ngân hàng và nhận lại lãi USD để trả cho bên cho vay. Đến hạn, hai bên đổi lại đúng 26,1 tỷ đồng lấy 1 triệu USD, bất kể tỷ giá thị trường lúc đó là bao nhiêu.
Mục đích chính của hoán đổi tiền tệ là phòng ngừa rủi ro tỷ giá và rủi ro lãi suất, đồng thời giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ngoại tệ với chi phí thấp hơn so với vay trực tiếp. Các ngân hàng trung ương cũng dùng hợp đồng hoán đổi với nhau: Cục Dự trữ Liên bang Mỹ duy trì các hạn mức hoán đổi thường trực với ngân hàng trung ương châu Âu, Nhật Bản, Anh, Canada, Thụy Sĩ để cung cấp USD khi thị trường căng thẳng, như năm 2008 và năm 2020.
Tỷ giá hoán đổi tiền tệ
Tỷ giá hoán đổi trong hợp đồng hoán đổi tiền tệ chéo là tỷ giá cố định dùng để đổi khoản gốc lúc bắt đầu và đổi lại lúc đáo hạn, thường lấy theo tỷ giá giao ngay tại ngày ký. Vì tỷ giá này cố định suốt hợp đồng, rủi ro tỷ giá của khoản gốc gần như được loại bỏ.
Trên thị trường ngoại hối liên ngân hàng còn có giao dịch hoán đổi ngoại tệ ngắn hạn (FX swap): một bên mua một đồng tiền ngay hôm nay theo tỷ giá giao ngay và đồng thời bán lại đồng tiền đó vào một ngày trong tương lai theo tỷ giá kỳ hạn. Chênh lệch giữa tỷ giá kỳ hạn và tỷ giá giao ngay gọi là điểm hoán đổi, phản ánh chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền.
Ví dụ tỷ giá USD/VND giao ngay 26.100, giả sử lãi suất tiền đồng 5%/năm và lãi suất USD 4%/năm. Tỷ giá kỳ hạn 3 tháng khoảng 26.100 × (1 + 5% × 0,25) / (1 + 4% × 0,25), tức khoảng 26.165. Điểm hoán đổi khoảng 65 đồng. Tại Việt Nam, giao dịch giao ngay, kỳ hạn, hoán đổi ngoại tệ của tổ chức tín dụng thực hiện theo Thông tư 02/2021/TT-NHNN.
Trong hợp đồng hoán đổi lãi suất, lãi suất thả nổi trước đây thường tham chiếu lãi suất LIBOR. LIBOR bằng USD đã ngừng công bố từ sau ngày 30/6/2023, thị trường chuyển sang các lãi suất tham chiếu mới như SOFR cho USD, SONIA cho bảng Anh, €STR cho euro.
Xem thêm: Cách phân loại tỷ giá hối đoái theo các tiêu chí khác nhau
Xem thêm: Tỷ giá chéo là gì? Có cần sử dụng tỷ giá chéo khi giao dịch?
Tỷ giá hoán đổi có đặc điểm gì?
Hợp đồng hoán đổi được dùng trong nhiều tình huống, phổ biến nhất là hoán đổi tiền tệ và hoán đổi lãi suất, thường giao dịch trực tiếp giữa ngân hàng với doanh nghiệp hoặc giữa các ngân hàng với nhau (thị trường phi tập trung).
Với hoán đổi tiền tệ, mỗi bên trả lãi bằng đồng tiền mà mình nhận được ở khoản gốc. Khoản gốc được trao đổi cả lúc đầu và lúc đáo hạn theo cùng một tỷ giá.
Với hoán đổi lãi suất, hai bên chỉ trao đổi tiền lãi tính trên một khoản gốc danh nghĩa, không trao đổi khoản gốc. Thường một bên trả lãi suất cố định, bên kia trả lãi suất thả nổi.
Lãi suất thả nổi được xác định lại ở mỗi kỳ theo lãi suất tham chiếu quy định trong hợp đồng, cộng thêm một biên độ nếu có.
Đến mỗi ngày thanh toán, hai bên thường chỉ chuyển cho nhau phần chênh lệch giữa hai khoản lãi thay vì trả đủ cả hai chiều. Rủi ro chính của hợp đồng là rủi ro đối tác, tức bên kia không thực hiện nghĩa vụ, nên chủ yếu do ngân hàng lớn làm đối tác.
Xét theo kiểu lãi suất của hai chiều, có ba dạng hợp đồng hoán đổi như sau:
– Lãi suất cố định của đồng tiền này đổi lấy lãi suất cố định của đồng tiền khác.
– Lãi suất cố định của đồng tiền này đổi lấy lãi suất thả nổi của đồng tiền khác.
– Tỷ lệ lãi suất thả nổi của đồng tiền này đối với tỷ lệ lãi suất thả nổi của đồng tiền khác.
