Thặng dư vốn cổ phần là gì? Khi bước chân vào lĩnh vực đầu tư tài chính, bạn sẽ phải làm quen với rất nhiều thuật ngữ xa lạ trong ngành này mà có lẽ bạn chưa từng gặp qua trước đây. Vậy mời các bạn hãy cùng chúng tôi tìm hiểu ý nghĩa của nó qua bài viết sau.
1. Thặng dư vốn cổ phần là gì?
Thặng dư vốn cổ phần là khoản chênh lệch giữa giá thực tế công ty cổ phần bán được cổ phiếu khi phát hành với mệnh giá của cổ phiếu đó. Khoản này còn được gọi là thặng dư vốn của công ty cổ phần, tiếng Anh là share premium hoặc additional paid-in capital.

Khi công ty phát hành thêm cổ phiếu, phần tiền bằng mệnh giá nhân số cổ phiếu được ghi tăng vào vốn điều lệ. Phần vượt lên trên mệnh giá không tính vào vốn điều lệ mà được ghi riêng vào thặng dư vốn cổ phần, nằm trong mục vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán. Về sau, công ty có thể dùng khoản này để phát hành cổ phiếu thưởng cho cổ đông, tức chuyển thặng dư thành vốn điều lệ.
Thặng dư vốn cổ phần còn phát sinh khi công ty bán lại cổ phiếu quỹ với giá cao hơn giá đã mua vào, hoặc khi trái phiếu chuyển đổi được chuyển thành cổ phiếu với giá cao hơn mệnh giá. Ngược lại, khoản này có thể giảm hoặc âm nếu chi phí phát hành lớn hay cổ phiếu quỹ bị bán thấp hơn giá mua.
Công thức tính cơ bản như sau:
Thặng dư vốn cổ phần = (Giá phát hành – Mệnh giá) x Số cổ phiếu phát hành – Chi phí phát hành
Ví dụ, công ty A phát hành 1,2 triệu cổ phiếu, mệnh giá 10.000 đồng mỗi cổ phiếu, dự kiến tăng 12 tỷ đồng vốn điều lệ. Nhà đầu tư đánh giá cao triển vọng của công ty nên sẵn sàng mua với giá 16.000 đồng mỗi cổ phiếu. Công ty thu về 19,2 tỷ đồng. Trong đó 12 tỷ đồng ghi tăng vốn điều lệ, phần chênh lệch 7,2 tỷ đồng, sau khi trừ chi phí phát hành, là thặng dư vốn cổ phần.

2. Công thức tính khoản chênh lệch vốn cổ phần
Nếu chưa tính chi phí phát hành, khoản chênh lệch vốn được tính đơn giản:
Chênh lệch vốn = (Giá bán thực tế mỗi cổ phiếu – Mệnh giá mỗi cổ phiếu) x Tổng số cổ phiếu bán ra
Lấy thêm một ví dụ để bạn dễ hình dung. Công ty B phát hành thêm 120.000 cổ phiếu, mệnh giá 10.000 đồng, kế hoạch tăng thêm 1,2 tỷ đồng vốn điều lệ. Nhờ kinh doanh khả quan, nhà đầu tư đồng ý mua với giá 16.000 đồng mỗi cổ phiếu, công ty thu về 1,92 tỷ đồng. Vốn điều lệ tăng đúng 1,2 tỷ đồng, còn khoản chênh lệch (16.000 – 10.000) x 120.000 = 720 triệu đồng là thặng dư vốn cổ phần.
Lưu ý một điểm nhiều người hay nhầm. Thặng dư vốn cổ phần chỉ phát sinh khi chính công ty phát hành và bán cổ phiếu. Khi nhà đầu tư mua đi bán lại cổ phiếu trên sàn, giá có tăng gấp nhiều lần mệnh giá thì công ty cũng không thu thêm đồng nào, nên không phát sinh thặng dư vốn.
Mình thấy với nhà đầu tư, thặng dư vốn cổ phần lớn cho thấy công ty từng huy động được vốn với giá cao, phần nào phản ánh niềm tin của thị trường. Nhưng nếu công ty phát hành thêm liên tục, bạn cần để ý mức pha loãng cổ phiếu và việc tiền huy động có được dùng hiệu quả hay không.
3. Quy định của nhà nước về vốn điều lệ
3.1. Quy định của nhà nước về việc chuyển đổi thặng dư vốn sang vốn điều lệ
Công ty cổ phần có thể dùng thặng dư vốn cổ phần để tăng vốn điều lệ bằng cách phát hành cổ phiếu thưởng cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ sở hữu. Việc này phải được đại hội đồng cổ đông thông qua. Với công ty đại chúng, theo Luật Chứng khoán 2019 và Nghị định 155/2020/NĐ-CP, nguồn vốn dùng để phát hành phải căn cứ trên báo cáo tài chính gần nhất đã được kiểm toán, và công ty phải báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trước khi thực hiện.
Trước đây, Thông tư 19/2003/TT-BTC từng đặt ra điều kiện cụ thể cho việc kết chuyển thặng dư vốn sang vốn điều lệ:
- Với chênh lệch tăng giữa giá bán và giá mua cổ phiếu quỹ, công ty được dùng toàn bộ để tăng vốn điều lệ. Nếu chưa bán hết cổ phiếu quỹ, công ty chỉ được dùng phần thặng dư vượt quá tổng giá vốn của số cổ phiếu quỹ chưa bán.
- Với chênh lệch giữa giá bán và mệnh giá khi phát hành cổ phiếu để làm dự án đầu tư, công ty chỉ được bổ sung vốn điều lệ sau 3 năm kể từ khi dự án hoàn thành đưa vào sử dụng.
- Với chênh lệch khi phát hành để cơ cấu nợ hay bổ sung vốn kinh doanh, công ty chỉ được bổ sung vốn điều lệ sau 1 năm kể từ khi kết thúc đợt phát hành.
- Thặng dư được chia cho cổ đông dưới hình thức cổ phiếu theo tỷ lệ sở hữu của từng người.
Số cổ phiếu phát hành thêm từ nguồn thặng dư bằng số tiền thặng dư được chuyển đổi chia cho mệnh giá mỗi cổ phiếu. Ví dụ, dùng 7,2 tỷ đồng thặng dư với mệnh giá 10.000 đồng thì phát hành được 720.000 cổ phiếu thưởng.
Với nhà đầu tư, cổ phiếu thưởng từ thặng dư vốn không làm tăng tổng giá trị công ty, chỉ chuyển từ một khoản trong vốn chủ sở hữu sang vốn điều lệ. Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá tham chiếu được điều chỉnh giảm tương ứng.

3.2. Quy định của nhà nước về điều chỉnh vốn điều lệ
Thông tư 19/2003/TT-BTC trước đây hướng dẫn các trường hợp tăng, giảm vốn điều lệ. Hiện nay, việc này được thực hiện chủ yếu theo Luật Doanh nghiệp 2020, kèm Luật Chứng khoán 2019 với công ty đại chúng. Công ty cổ phần có thể tăng vốn điều lệ trong các trường hợp:
- Chào bán thêm cổ phần để huy động vốn, gồm chào bán cho cổ đông hiện hữu, chào bán riêng lẻ hoặc chào bán ra công chúng, kể cả hoán đổi nợ thành cổ phần theo thỏa thuận với chủ nợ.
- Chuyển đổi trái phiếu đã phát hành thành cổ phần khi đủ điều kiện theo phương án phát hành.
- Trả cổ tức bằng cổ phiếu.
- Phát hành cổ phiếu để sáp nhập một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp khác.
- Phát hành cổ phiếu thưởng từ nguồn vốn chủ sở hữu, trong đó có thặng dư vốn cổ phần.
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, công ty cổ phần có thể giảm vốn điều lệ trong các trường hợp:
- Theo quyết định của đại hội đồng cổ đông, hoàn trả một phần vốn góp cho cổ đông theo tỷ lệ sở hữu, nếu công ty đã hoạt động liên tục từ 2 năm trở lên và vẫn bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ sau khi hoàn trả.
- Công ty mua lại cổ phần đã bán theo quy định của luật.
- Vốn điều lệ không được các cổ đông thanh toán đầy đủ và đúng hạn.
Quy định cũ còn cho phép giảm vốn điều lệ khi công ty thua lỗ 3 năm liên tiếp, lỗ lũy kế từ 50% vốn của cổ đông trở lên nhưng chưa mất khả năng thanh toán nợ, khi đó công ty không phải trả lại tiền cho cổ đông. Khi có thay đổi vốn điều lệ, công ty phải đăng ký thay đổi với cơ quan đăng ký kinh doanh, công ty đại chúng còn phải công bố thông tin theo quy định.
Xem thêm: Chi trả cổ tức và cách tính tỷ lệ chia cổ tức ra sao?
Xem thêm: Phân tích cơ bản trong định giá cổ phiếu chứng khoán
4. Lời kết
Qua bài viết này hy vọng bạn đã hiểu được thế nào là thặng dư vốn cổ phần là gì cũng như mở rộng được kiến thức về những luật định liên quan đến vốn điều lệ của công ty. Cảm ơn các bạn đã theo dõi trang tin tức của chúng tôi!
Tổng hợp: toptradingforex.com










