Lợi nhuận trước thuế được các doanh nghiệp thống kê lại trong mỗi giai đoạn hoạt động nhằm để đánh giá được hiệu quả kinh doanh của tổ chức trong từng kỳ kinh doanh. Trong bất cứ báo cáo kinh doanh, hay mô hình nào đi nữa thì lợi nhuận trước thuế cũng được tính toán và sử dụng để đánh giá hiệu quả quản lý. Vậy vai trò của chỉ số này là gì? Làm thế nào để tính toán chính xác chỉ tiêu đánh giá này?
1. Lợi nhuận trước thuế là gì?
Lợi nhuận trước thuế (tiếng Anh là EBT, Earnings Before Tax) là phần lợi nhuận doanh nghiệp thu được sau khi đã trừ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí lãi vay, nhưng chưa trừ thuế thu nhập doanh nghiệp. Nhiều người hay nhầm lợi nhuận trước thuế với EBIT. Thực ra EBIT (Earnings Before Interest and Taxes) là lợi nhuận trước lãi vay và thuế, tức lớn hơn lợi nhuận trước thuế đúng bằng phần chi phí lãi vay.

Lợi nhuận trước thuế là khoản lợi nhuận doanh nghiệp làm ra trước khi thực hiện nghĩa vụ thuế với Nhà nước. Trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam, chỉ tiêu này có tên “Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế”.
Cách hình thành lợi nhuận trước thuế theo trình tự: lấy doanh thu thuần trừ giá vốn hàng bán ra lợi nhuận gộp. Lấy lợi nhuận gộp cộng doanh thu hoạt động tài chính, trừ chi phí tài chính (trong đó có lãi vay), chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, ra lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh. Cộng thêm lợi nhuận khác (thu nhập khác trừ chi phí khác), ta có tổng lợi nhuận kế toán trước thuế.
2. Lợi nhuận trước thuế có vai trò như thế nào?
Lợi nhuận trước thuế phản ánh kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ, giúp ban lãnh đạo đánh giá hiệu quả hoạt động, so sánh với kế hoạch và các kỳ trước để điều chỉnh chiến lược.
Đây cũng là chỉ tiêu được dùng nhiều trong kế hoạch kinh doanh. Tại Việt Nam, khi đại hội cổ đông thông qua kế hoạch năm, doanh nghiệp niêm yết thường đặt mục tiêu theo lợi nhuận trước thuế, và nhà đầu tư theo dõi mức độ hoàn thành kế hoạch qua từng quý.
Với nhà đầu tư, lợi nhuận trước thuế giúp so sánh hiệu quả kinh doanh giữa các doanh nghiệp mà không bị ảnh hưởng bởi khác biệt về thuế suất hay ưu đãi thuế. Hai doanh nghiệp cùng lợi nhuận trước thuế nhưng một bên được ưu đãi thuế sẽ có lợi nhuận sau thuế cao hơn, nhưng về hiệu quả kinh doanh thực chất thì tương đương.
Lợi nhuận trước thuế và EBIT cũng quan trọng khi doanh nghiệp vay vốn. Ngân hàng xem các chỉ tiêu này để đánh giá khả năng trả nợ, ví dụ hệ số khả năng trả lãi bằng EBIT chia chi phí lãi vay. Hệ số càng cao thì doanh nghiệp càng dễ đáp ứng nghĩa vụ trả lãi.
3. Xác định lợi nhuận trước thuế như thế nào?
Công thức tổng quát: Lợi nhuận trước thuế = Tổng doanh thu và thu nhập – Tổng chi phí (chưa gồm thuế thu nhập doanh nghiệp). Tùy quy mô và đặc thù doanh nghiệp, cách hạch toán chi tiết có khác nhau, nhưng đều theo trình tự trên báo cáo kết quả kinh doanh.

Kế toán sẽ tập hợp toàn bộ doanh thu, thu nhập và chi phí phát sinh trong kỳ. Ví dụ giả định, một doanh nghiệp trong năm có doanh thu thuần 100 tỷ đồng, giá vốn 70 tỷ đồng, chi phí bán hàng 8 tỷ đồng, chi phí quản lý 7 tỷ đồng, chi phí lãi vay 3 tỷ đồng. Lợi nhuận gộp là 30 tỷ đồng, EBIT là 15 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế là 12 tỷ đồng. Với thuế suất 20%, thuế thu nhập doanh nghiệp là 2,4 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế là 9,6 tỷ đồng.
3.1 Xác định doanh thu tổng
Bước đầu tiên là xác định doanh thu thuần, tức doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ sau khi trừ các khoản giảm trừ như chiết khấu thương mại, giảm giá, hàng bán bị trả lại. Lấy doanh thu thuần trừ giá vốn hàng bán ra lợi nhuận gộp.
Giá vốn hàng bán gồm chi phí nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung của hàng đã bán, hoặc giá mua của hàng hóa với doanh nghiệp thương mại.
Kế toán ghi nhận doanh thu theo từng tháng, từng sản phẩm, rồi tổng hợp cho cả kỳ báo cáo. Ngoài doanh thu bán hàng, doanh nghiệp còn có doanh thu hoạt động tài chính như lãi tiền gửi, cổ tức được chia, lãi chênh lệch tỷ giá, và thu nhập khác như thanh lý tài sản.
3.2 Chi phí hoạt động thường ngày
Bước tiếp theo là tập hợp các chi phí hoạt động: chi phí bán hàng (quảng cáo, vận chuyển, hoa hồng, lương nhân viên bán hàng) và chi phí quản lý doanh nghiệp (lương bộ phận quản lý, thuê văn phòng, khấu hao tài sản dùng chung, chi phí hành chính).
Bên cạnh đó là chi phí tài chính như lãi vay, lỗ tỷ giá, và chi phí khác. Trừ toàn bộ các chi phí này khỏi lợi nhuận gộp và doanh thu tài chính, thu nhập khác, ta có lợi nhuận trước thuế. Lưu ý lợi nhuận kế toán trước thuế có thể khác thu nhập chịu thuế theo luật thuế, vì một số chi phí kế toán ghi nhận nhưng không được trừ khi tính thuế.
4. Lợi nhuận trước và sau thuế có gì khác nhau?
Đã biết cách xác định lợi nhuận trước thuế, vậy nó khác lợi nhuận sau thuế ở điểm nào, và mỗi chỉ tiêu dùng để làm gì?

Lợi nhuận sau thuế, còn gọi là lợi nhuận ròng hay lãi ròng, bằng lợi nhuận trước thuế trừ chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Đây là con số cuối cùng trên báo cáo kết quả kinh doanh, thể hiện phần lợi nhuận thực sự thuộc về chủ sở hữu.
Doanh nghiệp lập báo cáo tài chính theo quý và năm, doanh nghiệp niêm yết phải công bố báo cáo quý, bán niên đã soát xét và báo cáo năm đã kiểm toán. Lợi nhuận trước thuế phản ánh hiệu quả kinh doanh, còn lợi nhuận sau thuế là cơ sở để tính các chỉ số như EPS, ROE và để phân phối lợi nhuận.
Cổ tức chia cho cổ đông được trích từ lợi nhuận sau thuế, sau khi doanh nghiệp đã trích lập các quỹ theo điều lệ. Đại hội đồng cổ đông thường niên sẽ quyết định tỷ lệ chia cổ tức và kế hoạch kinh doanh năm tiếp theo.
5. Lợi nhuận trước thuế có được chia không?
Câu trả lời là không. Theo Luật Doanh nghiệp năm 2020, công ty chỉ được chia lợi nhuận cho thành viên, trả cổ tức cho cổ đông khi kinh doanh có lãi, đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định, và vẫn đảm bảo thanh toán đủ các khoản nợ đến hạn sau khi chia. Với công ty cổ phần, cổ tức được trả từ lợi nhuận giữ lại, tức từ lợi nhuận sau thuế.
Nếu chia lợi nhuận khi chưa nộp thuế và chưa bù đắp các khoản lỗ trước đó, doanh nghiệp vi phạm quy định và có thể phải thu hồi phần đã chia. Thành viên, cổ đông nhận lợi nhuận trái luật phải hoàn trả cho công ty. Mình thấy khi đọc báo cáo tài chính, bạn nên nhìn cả lợi nhuận trước thuế để đánh giá kinh doanh, và lợi nhuận sau thuế để biết khả năng chia cổ tức thực sự.
Xem thêm: Lợi nhuận là gì? Vai trò của lợi nhuận trong kinh doanh
Xem thêm: Net income là gì? Đánh giá doanh nghiệp qua lợi nhuận ròng
6. Tổng kết
Lợi nhuận trước thuế là một chỉ tiêu đánh giá được các doanh nghiệp thường xuyên thống kê lại trong kỳ kinh doanh của mình. EBIT giúp đánh giá được hoạt động của một tổ chức đang ở mức hiệu quả như thế nào. Đối với nhà đầu tư EBIT cũng là một chỉ tiêu đánh giá năng lực quản lý cũng như khả năng sinh lợi của doanh nghiệp đó để đưa ra quyết định đầu tư hay không.










